Paul Celan: Notturno

Bądź zawsze przytomny. Nie śpij.

Topole, tańcząc w takt pieśni,

idą z narodem zbójeckim.

Stawy pełne twojej są krwi.

Pląs zielonych szkieletów w nich.

Jeden obdziera niebo z chmur:

trupów zwietrzałych nędzny zbiór,

we śnie ci któryś włócznię wbił.

Świat jest niczym rodzący zwierz,

rozwarty w księżycową noc.

Bóg to jego wyjący głos,

strach we mnie budzi niczym bies.

(tł. Ela Binswanger)

*

Paul Celan: Notturno

Schlaf nicht. Sei auf der Hut.

Die Pappeln mit singendem Schritt 

ziehn mit dem Kriegsvolk mit.

Die Teiche sind alle dein Blut.

Drin grüne Gerippe tanzen.

Eins reißt die Wolke fort, dreist: 

verwittert, verstümmelt, vereist, 

blutet dein Traum von den Lanzen.

Die Welt ist ein kreißendes Tier, 

das kahl in die Mondnacht schlich. 

Gott ist sein Heulen. Ich

fürchte mich und frier.

prawd. 1941, wg Ruth Kraft, z: Gedichte 1938-1944

Symbolika topoli u Paula Celana

Topola w poezji Celana jest drzewem o kilku nakładających się znaczeniach. Jej smukły, pionowy kształt przywołuje skojarzenia z cmentarnymi alejami, drzewami strażniczymi, ale też z wieżami i znakami granicznymi. W "Ich hörte sagen" topola schodząca ku wodzie ma charakter postaci bliskiej - niemal osoby - której ruch i los są obserwowane przez opowiadającego. 

W innych wierszach Celana topola staje się figurą pamięci, drzewem świadkiem, a także medium między światem żywych a światem zmarłych. Jej obecność jest zarazem zakorzeniona w ziemi, jak i skierowana ku niebu, co czyni z niej doskonały nośnik jego poetyckiej dialektyki między "dołem" i "górą", materią i transcendencją.

O przekładzie "Notturno" Paula Celana

Wiersz "Notturno", napisany w latach 1938-1944, należy do rzadkości w twórczości Celana - jest rymowany, co spotyka się u niego niezwykle rzadko, zwłaszcza w późniejszym okresie. Utwór ten prawdopodobnie nie doczekał się dotąd pełnego przekładu ani na język polski, ani, jak się wydaje, na język angielski. W książce Johna Felstinera "Paul Celan: Poet, Survivor, Jew" pojawia się jedynie wersja fragmentaryczna - pierwsza i trzecia zwrotka w przekładzie nierymowanym, bez środkowej, ekspresjonistycznej strofy.

Prezentowany tutaj przekład jest prawdopodobnie pierwszym pełnym tłumaczeniem "Notturno" na język polski, a także jednym z nielicznych, które zachowują formę rymowaną, spójną z pierwotną strukturą utworu. Dzięki temu polski czytelnik otrzymuje nie tylko treść, ale i rytmiczno-dźwiękową aurę oryginału.

W książce Johna Felstinera "Paul Celan: Poet, Survivor, Jew" znajduje się tylko 1. i 3. zwrotka, w formie roboczego, nierymowanego tłumaczenia - czyli podobnie jak w polskim, także angielską wersję drastycznie skrócono.

-- Brak 2. zwrotki w tłumaczeniu angielskim to wyraźny trop, że ten fragment w dziele Felstinera także został świadomie pominięty.
-- To sugeruje, iż nie ma pełnego przekładu w języku angielskim opublikowanego w głównych źródłach ani w książkach takich jak zbiór Felstinera, Hamburgera, Jorisa czy innych.

   Na liście tłumaczeń Celana na stronie Poetry Foundation pojawiają się całe tomy - jak Selected Poems, Snow Part, Threadsuns itd. - ale "Notturno" nie figurujące osobno ani jako samodzielny tytuł sugeruje, że utwór ten nie był włączony do tych tomów.

John Felstiner (wersja polska - robocza, bez rymów)

Nokturn

Nie śpij. Trzymaj straż.  

Topole śpiewają i maszerują  

z wojennymi hufcami u boku.  

Rów spływa twoją krwią.

[druga zwrotka pominięta]

Pracująca bestia świata  

pełznie naga pod nocnym niebem.  

Bóg to jej wycie. Ja  

czuję strach, zamarzam.

- 

tł. z ang. na polski prawdopodobnie tłumacze książki Felstinera "PAUL CELAN. Poeta, ocalony, Żyd", Maciej i Małgorzata Tomal. 2. zwrotka została pominięta - Felstiner akcentuje, że zawierała ekspresjonistyczne obrazy "tańczących zielonych szkieletów" i sen przebiły włócznią.

czytaj też:

KOMENTARZE