LOGOWANIE

NEWSLETTER

WYSZUKIWARKA

POEZJA 10.02.2024 12:58
 

Paul Celan: Te od dawna ujawnione


TE OD DAWNA UJAWNIONE

słowa listu szepczą do siebie nawzajem,

szepczą słowo bez kartki papieru, to odtajnione,

wielkie jak twój talar,


usłysz też

moje Ty silne

Wiem-Jak.


Wysokie Chodź-Tu, uścisk

jest z nami, bez końca,

na schodach

do portu


marszowy krok cichnie,

odessyjko.


(tł. Ela Binswanger)


*


Paul Celan: Dawno wyjawione


DAWNO WYJAWIONE

słowa listu cisną się szeptem,

wśród nich słowo bez kartki, otoczone szpiegami,


posłuchaj też,

jak brzmi moje mocne

Ty-

wiesz-jak,


wysokie Tu-do-mnie, objęcia

są z nami, bez końca,

na schodach wiodących

do portu,


marszowy krok okulał,

Odessytko.


(tł. Stanisław Barańczak)


*


Paul Celan: Die längst Entdeckten


DIE LÄNGST ENTDECKTEN

flüstern sich Briefworte zu,

flüstern das Wort ohne Blatt, das umspähte, 

groß wie dein Taler,


hör auch 

mein starkes 

Du- 

weißt-wie.


das hohe Herbei, die Umarmung 

ist mit uns, ohne Ende,

auf der Treppe 

zum Hafen,


der Stechschritt erlahmt, 

Odessitka.


Paris, 21.11.1965, z: "Atemwende", Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main, 1967


*


Wiersz z 21.11.1965, ale w 4. wersie zmienione słowo "ein" [Talar] na "dein" [talar] ("jakiś nieokreślony" talar na "twój" talar) 8.2.1967, gdy Celan - po dwóch agresywnych atakach na żonę Gisèle i drugiej próbie samobójczej - przymusowo trafił do paryskiej kliniki psychiatrycznej. 


Natomiast tamtego dnia 21.11.1965 Celan wybrał się niespodziewanie do Szwajcarii, gdzie z Jeanem Starobinskim miał rozmawiać o swoich pogłębiających się problemach psychicznych. Żonie zostawił wiadomość "Um unsere Liebe wiederzufinden" ["Żeby ratować naszą miłość"].


Nawiązanie do schodów w Odessie odnosi się do sceny z filmu "Pancernik Potiomkin", radzieckiego filmu niemego Siergieja Eisensteina z 1925 roku o rewolucji 1905:


Carscy żołnierze, kozacy, strzelają do uciekającego schodami tłumu, równym marszowym krokiem schodząc w dół do portu po trupach. Żołdacy wyławiają z tłumu dwie odessyjki - Celan używa rosyjskiej nazwy dla mieszkanki Odessy "Odessitka", Stanisław Barańczak podchwytuje tę nazwę - jedna, z rannym dzieckiem w ramionach - broni się krzycząc "nie strzelajcie", ale i tak strzelają, druga, umierając, popycha wózek ze swoim dzieckiem po schodach w dół, wózek toczy się w stronę atakujących Kozaków na koniach przed schodami...


*


Schody Potiomkinowskie (ukr. Потьомкінські сходи, Potiomkinśki schody, ros. Потёмкинская лестница, Potiomkinskaja lestnica) - monumentalne schody w Odessie, będące symbolicznym wejściem do miasta. Są najbardziej rozpoznawalnym symbolem Odessy. Schody mają 192 stopnie, 136 metrów długości, a różnica poziomów wynosi 27 metrów. Schody rozszerzają się ku dołowi, powodując złudzenie optyczne (tzw. wymuszona perspektywa). Gdy patrzy się na nie z ich szczytu, wyglądają, jakby na całej długości miały taką samą szerokość.

Początkowo znane były pod nazwą Gigantycznych schodów (ros. Гигантская лестница), później Schodów przymorskich (Приморская лестница) i Ryszeliowskich (Ришельевская лестница), a w czasach ZSRR do 1955 roku Bulwarowych (Бульварная лестница), gdy postanowiono zmienić ich nazwę na dzisiejszą, w związku z 50. rocznicą buntu na pancerniku Potiomkin.

Zostały zbudowane ze względu na wysokie położenie Odessy względem morskiego portu, z którym miasto łączyły wcześniej schody drewniane. Oryginalne schody zaprojektował w 1825 włoski architekt Francesco Boffo, przy pomocy Awrama Mielnikowa z Petersburga. W 1837 zapadła decyzja o powiększeniu schodów do gigantycznych rozmiarów według planów konstrukcyjnych brytyjskiego inżyniera Uptona. Prace przy rozbudowie trwały do 1841.

Zbudowane z piaskowca schody były niszczone przez erozję, aż w 1933 materiał zastąpiono różowo-szarym granitem z Podola - równocześnie zmniejszono liczbę stopni z 200 do 192.

W 1925 Siergiej Eisenstein rozsławił schody rozgrywającą się na nich sceną z filmu "Pancernik Potiomkin". Scena przedstawia wymyśloną przez twórców filmu masakrę ludności dokonaną przez rytmicznie maszerujące wojsko cesarskie.

Po południowej (patrząc od dołu po lewej) stronie schodów zbudowano w 1906 kolej linową, która funkcjonowała do 1956, później została zastąpiona schodami ruchomymi. W 2004 znów uruchomiono kolejkę linowo-terenową.

Na szczycie schodów znajduje się pomnik z brązu upamiętniający Francuza, pierwszego gubernatora Odessy Armanda-Emmanuela du Plessis, ks. Richelieu, zaprojektowany przez rosyjskiego rzeźbiarza Iwana Piotrowicza Martosa (zm. 1835) i odsłonięty w 1826.


na zdj. Odessa, Schody Potiomkinowskie, fot. Oleksandr Malyon, 16.8.2020



Przypisy:
[1]:

"Pancernik Potiomkin" - radziecki film niemy nakręcony w 1925 przez Siergieja Eisensteina. Jest drugą częścią trylogii filmowej: pierwszą jest film z 1924 "Strajk", trzecią zaś "Październik: 10 dni, które wstrząsnęły światem" z 1928.


Film oparty jest na autentycznym zdarzeniu, jakim było powstanie załogi rosyjskiego czarnomorskiego pancernika "Potiomkin" ("Kniaź Potiomkin Tawriczeskij") przeciw carskiemu dowództwu w czasie rewolucji 1905. Pancernik Potiomkin był w założeniu filmem propagandowym, gloryfikującym rewolucyjny zryw marynarzy, lecz dzięki użytym środkom wyrazu artystycznego, szczególnie nowatorskiemu montażowi, przez wielu uznawany jest za jeden z najbardziej znaczących filmów w historii kina.


Film jest czarno-biały, jednakże na poszczególnych kopiach ręcznie koloryzowano czerwony sztandar.


Najsłynniejszą sceną, wielokrotnie cytowaną, jest masakra ludności na odeskich schodach przez rytmicznie maszerującą kompanię żołnierzy carskich, a zwłaszcza zjeżdżający w dół schodów wózek z dzieckiem. Do owej sceny odwoływano się wielokrotnie w późniejszych filmach, m.in. w "Déj? vu" Juliusza Machulskiego (bezpośrednio), "Steps" Zbigniewa Rybczyńskiego (bezpośrednio) i "Nietykalni" Briana De Palmy (nawiązanie).


W międzynarodowej ankiecie brukselskiej z 1958 rozpisanej przez Bureau International de la Recherche Historique Cinématografique film "Pancernik Potiomkin" zajął pierwsze miejsce. Uznano go najlepszym filmem wszech czasów. Film ten jako klasyczne dzieło sztuki filmowej, zapoczątkował "złoty okres" radzieckiego kina i odegrał kluczowe znaczenie w skali światowej.



zapisz jako pdf
zapisz jako doc (MS Word)
drukuj

KOMENTARZE

Kwiecień
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
N
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
01
02
03
04
05