LOGOWANIE

NEWSLETTER

WYSZUKIWARKA

POEZJA 20.11.2023 07:47
Rochus Gliese (Berlin, †1925/1927): Else Lasker-Schüler, litografia, 1919

Else Lasker-Schüler: Mój niebieski fortepian


Mam w domu niebieski fortepian,

Nie szkodzi, że nie znam nut.


W piwnicy stoi pod schodami

Od kiedy świat toczy wrzód.


W cztery gwiazd ręce na nim grano -

- Pieśń w jasną noc niosła łódź -

Dziś szczury struny przegryzają.


Klawiaturę mu połamano,

Żałosny niebieski trup.


Wpuśćcie mnie anioły kochane -

- Chleb zjadłam, z nim gorzki miód -

Choć wiem, że to jest zakazane,

Żywą do niebiańskich wrót.


(tł. Ela Binswanger)






Else Lasker-Schüler: Mein blaues Klavier


Ich habe zu Hause ein blaues Klavier

Und kenne doch keine Note.


Es steht im Dunkel der Kellertür,

Seitdem die Welt verrohte.


Es spielten Sternenhände vier -

Die Mondfrau sang im Boote.

- Nun tanzen die Ratten im Geklirr.


Zerbrochen ist die Klaviatür.

Ich beweine die blaue Tote.


Ach liebe Engel öffnet mir

- Ich aß vom bitteren Brote -

Mir lebend schon die Himmelstür,

Auch wider dem Verbote.


*


W 1933 pobita na ulicy Berlina, tak jak stała, obolała, wsiadła do pociągu do Zurychu. I tam napisała ten wiersz.


*


Else Lasker-Schüler: My Blue Piano


I have a blue piano in my house

But not one note can I play.


It stands, in a world gone barbarous,

In the cellar’s dark doorway.


Four star-hands played it in harmony,

Sister Moon sang in her boat.

The rats dance now, discordantly.


Wrecked is the keyboard, scattered the keys…

My blue dead piano, rest in peace.

Angels - How bitter, the bread I ate! -

Be good to me, welcome me

Still living, to heaven’s gate,

Not heeding the law’s decree.


(translated by Timothy Adès)


*

Else Lasker-Schüler : Mon piano bleu


Dans ma maison, j'ai un piano bleu

Mais je ne connais aucune note.


Il est dans l'obscurité de la porte du cellier

Depuis que le monde est devenu barbare.


Quatre mains d'étoiles y jouent

- La femme de la lune chantait dans la barque -

Maintenant, les rats dansent dans le cliquetis.


Le clavier est cassé...

J'en pleure la mort bleue


Ô chers anges, ouvrez-moi

- J'ai goûté du pain amer -

Ouvrez-moi déjà vivante la porte du ciel

- Malgré l'interdit.


(traduit par Caroline Tudyka)


*


Else Lasker-Schüler (11.2.1869 w Elberfeldzie - 22.1.1945 w Jerozolimie)


Na życie Else Lasker-Schüler wpłynął Ludwig Wittgenstein i Adolf Hitler... Przez pierwsze dwie dekady 20. wieku Else żyje wśród artystów sama tworząc, pisząc i rysując. W roku 1927 umiera jej syn. Na gruźlicę. Else jest załamana, wycofuje się z życia towarzyskiego. W 1933 zostaje zmuszona do wyemigrowania na skutek nacisków nazistowskich, przez 6 lat mieszka w Zurichu bez zezwolenia na pracę, utrzymuje się z pomocy przyjaciół, następnie - od 1939 - mieszka w Palestynie. Umiera w osamotnieniu.


Dziś w Niemczech są kluby miłośników jej twórczości, szkoły noszą jej imię, uwieczniono ją na znaczku pocztowym, w Jerozolimie ma swój monument...



Przypisy:
[1]:

Marcin Sendecki (magazyn GW "Książki", 25.4.23): "Czarnym łabędziem Izraela", a także "Safoną, której świat rozpadł się na dwoje", nazwał Else Lasker-Schüler (1869-1945) na początku ubiegłego wieku Peter Hille, emblematyczny poeta ówczesnej niemieckiej bohemy. Gottfried Benn, w którym Else była zresztą nieszczęśliwie zakochana, określił ją bardziej prozaicznie, uznając po prostu za największą poetkę Niemiec.


Miano "Jusufa z egipskich Teb" ("hermafrodytycznego młodziana z gwiazdą Dawida i półksiężycem na policzku, w wysokich butach i krótkiej kurtce albo w fantazyjnym płaszczu, z półdługą fryzurą, czasem w czapce z pióropuszem", wedle opisu Andrzeja Kopackiego) nadała sobie sama i wcielała się weń zarówno w życiu, jak i w listach, utworach, rysunkach i litografiach.


[2]:

Else Lasker-Schüler: Mój błękitny fortepian

(tł. Kazimierz Krakowski)


Mam w domu błękitny fortepian,

Lecz nie umiem grać i nie ćwiczę.


Stoi wypchnięty do ciemnej piwnicy,

Odkąd świat schamiał i zdziczał.


Na cztery ręce grają tam gwiazdy

O księżycowej pani w łodzi.

W brzęczeniu strun tańczą szczury


Na spękanej powierzchni klawiatury.

Opłakuję błękitną zmarłą.


Długo karmiono mnie gorzkim chlebem,

Drodzy Aniołowie, błagam, pomóżcie:

Mimo odwiecznego zakazu

Za życia mi bramę otwórzcie.


[3]:

Else Lasker-Schüler: Mój błękitny fortepian

(interpretacja: Eugeniusz Wachowiak)


Mam w domu u siebie fortepian błękitny

A nie znam żadnej nuty.


Fortepian stojący w czeluści piwnicznej

Odkąd świat stał się taki zepsuty.


Poczwórne smugi igrają gwiazd

- Nimfa śpiewała w łodzi -

I tańczą szczury jakieś pas.


Klawiszy rozbitych nie wskrzesi czas,

Nad umarłym błękitem zawodzę.


Ach drogie anioły otwórzcie mi

- Dość już jadłam gorzkiego chleba -

Wbrew zakazom żyjącej otwórzcie drzwi

Prowadzące prosto do nieba.


[4]:

Else Lasker-Schüler: Mój błękitny fortepian

(tł. Jerzy Danielewicz)


Mam w domu fortepian błękitny

choć nie znam żadnej nuty.


Stoi on w mroku drzwi piwnicznych,

odkąd świat pełen jest buty.


Gralo na nim gwiezdnych rak czworo

w łodzi śpiewała pani księżyca -

a teraz tańce słychać szczurze


na połamanej klawiaturze.

Płaczę nad śmiercią błękitu.


Ach otwórzcie mi, miłe anioły

zakosztowałam gorzkiego chleba -,

za życia jeszcze nieba podwoje

nawet gdy zakaz złamać by trzeba.



zapisz jako pdf
zapisz jako doc (MS Word)
drukuj

KOMENTARZE

Lipiec
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
N
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
01
02
03
04