Ten nieszczęsny trzmiel spod Trzebini

za śmierć starego psa się wini,

pies go wziął za bąka

i goniąc po łąkach,

gonił w piętkę aż go... bąk przyskrzynił.

(ebs)

Trzmiel - zwyczajowa nazwa dużej, krępej i gęsto owłosionej pszczoły o czarnym ubarwieniu, zwykle z szerokimi, poprzecznymi, żółtymi lub pomarańczowymi pasami. W Polsce często mylnie nazywany bąkiem. W literaturze polskiej nazwą "trzmiel" określane są społeczne pszczoły z rodzaju Bombus.

W systematyce biologicznej owady te były do końca XX wieku, a nawet początków XXI wieku klasyfikowane w rodzajach Bombus (i czasami Bombias). Jako odrębną grupę traktowano bardzo podobne do nich, pasożytnicze trzmielce z (dawnego) rodzaju Psithyrus. Wszystkie trzy rodzaje zaliczano do plemienia Bombini, w języku polskim określanego nazwą "trzmiele", a także do podrodziny Bombinae, również nazywanej trzmielami.

Analizy morfologiczne i molekularne wykazały, że trzmiele i trzmielce (Psithyrus) są ze sobą bardzo blisko spokrewnione. Trzmielce zaliczono do rodzaju Bombus.

Nazwa "trzmiel" wywodzona jest od prasłowiańskiego *čьmel'ь : *ščьmel'ь, derywat odczasownikowy utworzony za pomocą przyrostka *-el'ь (podobnie jak kąpiel, kisiel, piszczel etc.) od *ščьmiti "powodować ból, ściskać".

Więcej o trzmielach pisze prof. Marek Kozłowski* w artykule "Buczące trzmiele" (zobaczcie też fantastyczny filmik o trzmielach na tej stronie):

Trzmiel nie miałby prawa latać, gdyby mechanizm lotu u owadów był identyczny jak u ptaków. Ale lot owadów jest bardziej zaawansowany "technologicznie". Skrzydła poruszają się nie tylko w górę i w dół, ale kręcą też w powietrzu ósemki - to "śmigła" poruszające się po ósemkowej trajektorii w tempie do 200 obrotów na sekundę.

BĄK NIE BĄK 

Trzmiele (Bombus) to najbliżsi kuzyni pszczoły miodnej (Apis mellifera). Powszechnie nazywane są "bąkami", chociaż dla zoologa nazwa "bąk" zarezerwowana jest dla krwiopijnej muchówki z rodzaju Tabanus, zwanej powszechnie gzem. A ta z kolei nazwa w rzeczywistości także dotyczy zupełnie innego owada, a mianowicie muchówki z rodzaju Aestrus. Trzmiel może użądlić dopiero wtedy, kiedy jest przygnieciony. Ma gładkie żądło i nie pozostawia go jak pszczoła w skórze.

*prof. Marek Kozłowski pracuje w Katedrze Entomologii Stosowanej SGGW. Łączy działalność badawczą (ekologia behawioralna owadów) z popularyzacją wiedzy entomologicznej. 

czytaj też:

KOMENTARZE