LOGOWANIE

NEWSLETTER

WYSZUKIWARKA

KULTURA 13.11.2016 11:02
zdj. East News

Temu poecie i tłumaczowi z Poznania

życie nie skąpiło bogactwa poznawania,

Polska, emigracja,

obcych słów narracja,

w zdrowiu i chorobie ćwiczył cud oddychania.


(ebs)


Stanisław Barańczak - polski poeta, krytyk literacki, tłumacz poezji, jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali. W latach 1967-1969 należał do PZPR, potem działacz KOR-u. Cierpiał na chorobę Parkinsona.


Urodził się 13 listopada 1946 w Poznaniu, jego siostrą jest pisarka Małgorzata Musierowicz. Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Adama Mickiewicza. W 1973 uzyskał doktorat za rozprawę o twórczości Mirona Białoszewskiego ("Język poetycki Mirona Białoszewskiego"). 


Pracownik naukowy UAM do 1977. Od tego roku został również objęty cenzuralnym zakazem publikacji, a także zwolniony dyscyplinarnie z pracy na UAM. W tym samym roku przystąpił do członkostwa Polskiego PEN Clubu, a w prasie oficjalnej publikował nadal, lecz pod pseudonimami. W 1980 aktywnie działał w wielkopolskiej "Solidarności", a w sierpniu tego roku został przywrócony do pracy na UAM. Wykładał także na Uniwersytecie Latającym w Poznaniu i Krakowie. 


W 1981 wyjechał do Stanów Zjednoczonych i rozpoczął pracę na Uniwersytecie Harvarda, gdzie objął katedrę języka i literatury polskiej im. A. Jurzykowskiego na wydziale slawistyki. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. W latach 1986-1990 był także redaktorem naczelnym The Polish Review, kwartalnika wydawanego przez PIASA.


Zmarł 26 grudnia 2014 w Newtonville. Został pochowany na cmentarzu Mount Auburn w Cambridge (Massachusetts).




Debiutował w roku 1965 wierszem "Przyczyny zgonu" opublikowanym w numerze pierwszym miesięcznika Odra. W latach 1954-1968 był członkiem grupy poetyckiej "Próby", zawiązaną przez środowisko tzw. poznańskich lingwistów. Zafascynowany był w tym okresie twórczością Józefa Czechowicza. W latach 1964-1969 pełnił funkcję kierownika literackiego studenckiego Teatru Ósmego Dnia. Od 1983 członek zespołu czasopisma Zeszyty Literackie.



Eseje i tomy poetyckie:


1968: Korekta twarzy

1970: Jednym tchem

1971: Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych

1972: Dziennik poranny. Wiersze 1967-1971

1973: Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej

1974: Język poetycki Mirona Białoszewskiego

1977: Ja wiem, że to niesłuszne. Wiersze z lat 1975-1976

1978: Sztuczne oddychanie

1979: Etyka i poetyka. Szkice

1980: Knebel i słowo. O literaturze krajowej w latach siedemdziesiątych

1980: Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu

1981: Wiersze prawie zebrane

1981: Książki najgorsze

1981: Dziennik poranny. Poezje 1967-1981

1981: Bo tylko ten świat bólu...

1983: Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL

1984: Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta

1986: Atlantyda i inne wiersze z lat 1981-1985

1988: Przed i po. Szkice o poezji krajowej przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych

1988: Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986-1988

1990: Tablica z Macondo, albo osiemnaście prób wytłumaczenia sobie i innym po co i dlaczego się pisze

1991: Biografioły

1991: 159 wierszy. 1968-1988

1994: Podróż zimowa

1995: Pegaz zdębiał

1996: Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970-1995

1998: Geografioły

1998: Chirurgiczna precyzja


Stanisław Barańczak jest zazwyczaj uważany za przedstawiciela poznańskiej szkoły przekładu. Jego publikacje dotyczące teorii przekładu służą kształceniu kolejnych polskich tłumaczy pracujących w różnych językach.


W swoim dorobku ma ogromną ilość przekładów min. z angielskiego, rosyjskiego i litewskiego. Tłumaczył utwory bardzo różnorodne zarówno pod względem czasu powstania jak i stylu.


"Ocalone w tłumaczeniu" (1992) Barańczaka to jedna z najczęściej cytowanych książek w tekstach dotyczących teorii tłumaczenia. Autor porusza w niej problemy takie jak: ekwiwalencja i przekładalność, tłumaczenie polisemii i komizmu, kryteria zastosowania technik adaptacyjnych, archaizacja w tłumaczeniu itd. Jako przykłady rozwiązań poszczególnych trudności Barańczak podaje fragmenty własnych tłumaczeń.


Książka składa się z trzech części. W części pierwszej Barańczak przedstawia swoje ogólne podejście do tłumaczenia poezji poparte przykładami tłumaczeń stworzonych przez innych autorów wraz ze swoimi wersjami. Część drugą stanowi zbiór esejów opisujących problemy, z którymi muszą zmierzyć się tłumacze, na przykład: tłumaczenie poezji dla dzieci, czy tłumaczenie Szekspira dla potrzeb teatru. Część trzecia to "mała antologia przekładów-problemów: 40 łamigłówek w postaci wierszy do przetłumaczenia(...)", w której autor prezentuje hiszpańskie, niemieckie, rosyjskie i angielskie teksty oryginalne, analizuje je i przedstawia własną propozycję przekładu danego tekstu.


Jedną z teoretycznych propozycji Barańczaka w przekładzie poezji jest heurystyczny model tłumaczenia, którego podstawą jest pojęcie "dominanty semantycznej".


Zgodnie z modelem Barańczaka w interpretacji poezji nie są potrzebne informacje biograficzne czy społeczno-historyczne.


Tłumaczenia:


E.E. Cummings

150 wierszy (1983)


William Szekspir

Hamlet (1990)

Romeo i Julia (1990)

Jak wam się podoba (1990)

Król Lear (1991)

Burza (1991)

Kupiec wenecki (1991)

Sen nocy letniej (1991)

Zimowa opowieść (1991)

Makbet (1992)

Dwaj panowie z Werony (1992)

Poskromienie złośnicy (1992)

Otello (1993)

Juliusz Cezar (1993)

Komedia omyłek (1994)

Stracone zachody miłości (1994)

Wieczór Trzech Króli (1994)

Wiele hałasu o nic (1994)

Koriolan (1995)

Król Ryszard III (1996)

Tymon Ateńczyk (1996)

Wesołe kumoszki z Windsoru (1998)

Król Henryk IV część 1 (1998)

Król Henryk IV część 2 (1998)

Król Henryk V (1999)

Wszystko dobre, co się dobrze kończy (2001)


Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia (PIW 1991)

Jan od Krzyża, Poezje wybrane (Kraków 2010, Wydawnictwo karmelitów Bosych)

Elizabeth Bishop, 33 wiersze (1995)

Emily Dickinson

100 wierszy

Drugie 100 wierszy (1995)

Wystan Hugh Auden,

44 wiersze (1994)

Morze i zwierciadło. Komentarz do „Burzy” Szekspira (Kraków 2003, Wydawnictwo a5)


Seamus Heaney

44 wiersze (1994)

Ciągnąc dalej. Nowe wiersze 1991-1996 (1996)

Światło elektryczne (Kraków 2003, Wydawnictwo Znak)


Thomas Hardy, 55 wierszy (1993)

Gerard Manley Hopkins, 33 wiersze.

Wybór poezji, wyboru dokonał, przełożył i wstępem opatrzył S. Barańczak, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 1981, wyd. I, s. 108

Miłość jest wszystkim, co istnieje: 300 najsławniejszych angielskich i amerykańskich wierszy miłosnych: Antologia (Kraków 1992, Wydawnictwo ZNAK)

Ursula K. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu (Wydawnictwo Literackie 1983)

Thomas Stearns Eliot, Koty (1995)

Josif Brodski, Znak Wodny (1993)

Charles Simic, Madonny z dorysowaną szpicbródką oraz inne wiersze, prozy poetyckie i eseje (1992)

Thomas Campion, 33 pieśni (1995)

Andrew Marvell, 24 wiersze (1993)

John Keats, 33 wiersze (1997)

Robert Herrick, 77 wierszy (1992)

Robert Frost, 55 wierszy (1992)

George Herbert, 66 wierszy (1997)

Edward Lear, 44 opowiastki (1998)

Philip Larkin, 44 wiersze (1991)

John Donne, 77 wierszy (1997)

Paul Celan, Utwory wybrane (1998)

Władimir Bukowski, I powraca wiatr ... (1999)

Aleksandr Galicz, Pytajcie, synkowie. Wiersze i piosenki (1995)

James Merrill, Wybór poezji (1990)

Natalia Gorbaniewska, Drewniany anioł. Wiersze

Edward Lear, Lewis Carroll, W. S. Gilbert, A. E. Housman, Hilaire Belloc, 44 opowiastki wierszem (Wydawnictwo Znak 1998)

Henry Vaughan, 33 wiersze (Wydawnictwo Znak 2000)

Z Tobą więc ze Wszystkim: 222 arcydzieła angielskiej i amerykańskiej liryki religijnej (Wydawnictwo Znak 1992)

Ocalone w tłumaczeniu: szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem małej antologii przekładów-problemów (Wydawnictwo a5 Kraków 2004)

Fioletowa krowa: antologia angielskiej i amerykańskiej poezji niepoważnej (Wydawnictwo a5 Kraków 2007)

Ogden Nash, W świecie mułów nie ma regułów (Media Rodzina 2007)

Theodor Seuss Geisel (znany jako Dr. Seuss)

Sam to wszystko widziałem na ulicy Morwowej

Słoń, który wysiedział jajko

Kot Prot (2003)

Kot Prot znów gotów do psot (2004)

Kto zje zielone jajka sadzone

Na każde pytanie odpowie czytanie

Peter Barnes, Czerwone nosy (w: Dialog, rocznik 1993, nr 1–2, s. 35–101)

na język niemiecki w antologiach:

Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts, Zürich: Ammann, 1997

Polnische Lyrik aus 100 Jahren, Gifkendorf: Merlin, 1997

na język angielski

The Weight of the Body: Selected Poems, Chicago: Another Chicago Press / TriQuarterly, 1989

A Fugitive from Utopia: The Poetry of Zbignew Herbert, Harvard University Press, 1987


Mały, lecz maksymalistyczny manifest translatologiczny


  • Nie tłumacz dobrej poezji na złą poezję.
  • Nie tłumacz wiersza na prozę.
  • Ttłumaczenie jest /…/ interpretacją w sensie tym samym, co w wypadku interpretacji rozumianej jako eksplikacja tekstu przez krytyka.

  • Tłumaczenie się z tego, że tłumaczy się wiersze również w celu wytłumaczenia innym tłumaczom, iż dla większości tłumaczeń wierszy nie ma wytłumaczenia.
*

Antologia "444 wierszy poetów języka angielskiego XX wieku" przełożonych przez Stanisława Barańczaka to owoc ambitnego projektu najwybitniejszego tłumacza w dziejach literatury polskiej. Gromadzi wybrane przekłady poetów tworzących kanon współczesnej poezji anglojęzycznej i daje czytelnikowi możliwość zapoznania się z najlepszymi, najpiękniejszymi utworami naszych czasów. Mimo że prezentowani tu autorzy mówią różnymi językami poetyckimi, Barańczakowa precyzja słowa i olśniewający kunszt translatorski pozwalają cieszyć się lekturą tej wspaniałej poezji ukazującej z wielu stron kondycję duchową, osadzenie w historii i dylematy egzystencjalne współczesnego człowieka.

Głównym bohaterem tego tomu jest jednak Stanisław Barańczak, a prezentowana książka to swoisty hołd składany temu niezwykłemu twórcy, którego dorobek - zarówno pod względem ilościowym, jak i artystycznym – stanowi fenomen trudny do wytłumaczenia i pozbawiony odpowiedników.

Wyd. Znak, Kraków listopad 2017 (opis wydawcy)

zapisz jako pdf
zapisz jako doc (MS Word)
drukuj

KOMENTARZE

Marzec
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
N
25
26
27
28
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31